ในการป้องกันและควบคุมการแพร่ระบาดของโรคไข้เลือดออก โรคชิคุนกุนยา และโรคไข้มาลาเรียในระดับชุมชน เครื่องพ่นหมอกควัน (Thermal Fogger) ถือเป็นอาวุธสำคัญที่หน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ทั้ง องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) และเทศบาล จำเป็นต้องมีไว้ใช้งาน อย่างไรก็ตาม การจัดซื้อจัดจ้างในหน่วยงานราชการนั้นจำเป็นต้องอ้างอิงคุณลักษณะเฉพาะ (Specification) ที่ถูกต้องและรัดกุม บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึกสเปคเครื่องพ่นหมอกควันที่สอดคล้องกับ มาตรฐานกองโรคติดต่อนำโดยแมลง กรมควบคุมโรค เพื่อเป็นแนวทางให้เจ้าหน้าที่พัสดุและกองสาธารณสุขสามารถนำไปตั้งสเปคจัดซื้อได้อย่างถูกต้อง คุ้มค่ากับงบประมาณ และใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด
ทำไม อบต. และเทศบาล ต้องให้ความสำคัญกับ “สเปคมาตรฐาน”?
การตั้งสเปคที่ไม่ได้มาตรฐาน ไม่เพียงแต่จะทำให้หน่วยงานเสี่ยงต่อการถูกตรวจสอบจากหน่วยงานกำกับดูแลเท่านั้น แต่ยังส่งผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพในการกำจัดยุงลาย หากเครื่องพ่นผลิตเม็ดน้ำยาที่ขนาดใหญ่เกินไป น้ำยาจะตกลงพื้นอย่างรวดเร็วและไม่สามารถลอยตัวในอากาศเพื่อกำจัดยุงที่กำลังบินได้ ในขณะเดียวกัน หากเครื่องยนต์ไม่ได้มาตรฐาน ก็อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อตัวผู้ปฏิบัติงาน (เช่น ไฟลุกไหม้ที่ปลายท่อ) และมีอายุการใช้งานที่สั้นลง
เจาะลึก 5 สเปคเครื่องพ่นหมอกควัน มาตรฐานกองโรคติดต่อนำโดยแมลง
เพื่อให้การจัดซื้อจัดจ้างผ่านฉลุยและได้ของดีมีคุณภาพ นี่คือข้อกำหนดคุณลักษณะเฉพาะ (สเปค) หลักๆ ที่ อบต. และเทศบาล ควรระบุไว้ใน TOR (Terms of Reference)
1. ระบบเครื่องยนต์และการจุดระเบิด (Engine & Ignition)
เครื่องพ่นหมอกควันที่ใช้ในงานสาธารณสุข มักจะระบุให้ใช้เครื่องยนต์แบบ Pulse-Jet (พัลส์เจ็ท) ซึ่งไม่มีชิ้นส่วนที่เคลื่อนที่ (No moving parts) ช่วยลดการสึกหรอและซ่อมบำรุงง่าย
- กำลังเครื่องยนต์: ควรมีกำลังไม่น้อยกว่า 17.5 kW (หรือตามแต่ขนาดที่หน่วยงานต้องการ)
- ระบบสตาร์ท: ควรมีระบบจุดระเบิดด้วยหัวเทียน (Spark plug) ที่ใช้พลังงานจากแบตเตอรี่ (ขนาด 1.5V หรือ 6V/12V) หรือระบบสตาร์ทแบบปั๊มลมที่ใช้งานง่าย ไม่ซับซ้อน
2. ขนาดของเม็ดน้ำยา (Droplet Size) : หัวใจสำคัญของการพ่นหมอกควัน
ตามมาตรฐานของกองโรคติดต่อนำโดยแมลง และองค์การอนามัยโลก (WHO) เครื่องพ่นหมอกควันที่มีประสิทธิภาพในการกำจัดยุง จะต้องผลิตละอองน้ำยาที่มีค่าเฉลี่ยของขนาดเม็ดน้ำยา (VMD – Volume Median Diameter) ไม่เกิน 50 ไมครอน (มักอยู่ในช่วง 10-50 ไมครอน) เพื่อให้หมอกควันสามารถลอยตัวอยู่ในอากาศได้นานพอที่จะสัมผัสตัวยุง
3. วัสดุและความจุของถังบรรจุ (Tanks & Materials)
เครื่องพ่นหมอกควันต้องรับมือกับทั้งน้ำมันเชื้อเพลิง สารเคมี และความร้อน วัสดุที่ใช้จึงต้องทนทาน
- ถังน้ำยาเคมี: ควรมีความจุไม่น้อยกว่า 5-7 ลิตร ผลิตจากวัสดุที่ทนต่อการกัดกร่อนของสารเคมี เช่น สแตนเลสสตีล (Stainless Steel) ที่ได้มาตรฐาน หรือพลาสติกโพลีเอทิลีนความหนาแน่นสูง
- ถังน้ำมันเชื้อเพลิง: ควรมีความจุประมาณ 1.2 – 2 ลิตร ทำจากสแตนเลสสตีลหรือวัสดุที่ทนทานต่อความร้อนและการกัดกร่อนเช่นเดียวกัน
4. อัตราการฉีดพ่น (Flow Rate)
เครื่องควรสามารถปรับอัตราการไหลของน้ำยาเคมีได้ เพื่อให้เหมาะสมกับความกว้างของพื้นที่และสูตรน้ำยาที่ใช้ โดยทั่วไปสเปคควรระบุให้สามารถพ่นน้ำยาได้ในอัตราประมาณ 10 – 40 ลิตรต่อชั่วโมง ขึ้นอยู่กับขนาดของนมหนู (Nozzle) ที่เลือกใช้
5. น้ำหนักและอุปกรณ์มาตรฐาน (Weight & Accessories)
เนื่องจากเจ้าหน้าที่ต้องสะพายเครื่องเดินพ่นในชุมชน น้ำหนักเครื่องเปล่า (Empty weight) จึงไม่ควรเกิน 7-10 กิโลกรัม เพื่อลดความเหนื่อยล้า นอกจากนี้ในสเปคควรระบุอุปกรณ์เสริมที่ต้องส่งมอบพร้อมเครื่องให้ชัดเจน เช่น:
- สายสะพายที่มีความแข็งแรง
- กรวยเติมน้ำมันและกรวยเติมน้ำยา (พร้อมตะแกรงกรอง)
- ชุดเครื่องมือซ่อมบำรุงเบื้องต้น
- อุปกรณ์ป้องกันภัยส่วนบุคคล (PPE) เบื้องต้น เช่น ที่ครอบหูลดเสียง (Ear muffs) แว่นตานิรภัย หรือหน้ากากกรองสารเคมี
- คู่มือการใช้งานและการบำรุงรักษา (ภาษาไทย)
เอกสารสำคัญที่ต้องใช้ในการตรวจรับ (สำหรับหน่วยงานราชการ)
ในการตั้ง TOR จัดซื้อ สิ่งที่ขาดไม่ได้เพื่อเป็นการการันตีคุณภาพคือ “เอกสารรับรอง” หน่วยงานควรระบุให้ผู้เสนอราคาต้องแนบเอกสารดังต่อไปนี้:
- หนังสือรับรองผลการทดสอบประสิทธิภาพเครื่องพ่น: ควรเป็นผลการทดสอบจาก กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ หรือหน่วยงานของรัฐที่เชื่อถือได้ โดยต้องระบุขนาดของเม็ดน้ำยา (VMD) อย่างชัดเจน
- หนังสือแต่งตั้งเป็นตัวแทนจำหน่าย: เพื่อให้มั่นใจว่าหน่วยงานจะได้เครื่องแท้ และมีบริการหลังการขาย (After-sales service) พร้อมอะไหล่สำรองอย่างน้อย 1-2 ปี
สรุป
การจัดซื้อเครื่องพ่นหมอกควันสำหรับ อบต. และเทศบาล ไม่ใช่เพียงแค่การเลือกเครื่องที่ราคาถูกที่สุด แต่คือการเลือกเครื่องที่ได้ “สเปคมาตรฐาน” ตามที่กองโรคติดต่อนำโดยแมลงกำหนด เพื่อให้การออกปฏิบัติงานควบคุมโรคไข้เลือดออกในชุมชนเกิดประสิทธิภาพสูงสุด คุ้มค่ากับภาษีของประชาชน และปลอดภัยต่อตัวผู้ปฏิบัติงานเอง
หากหน่วยงานของคุณกำลังเตรียมทำแผนจัดซื้อจัดจ้าง และกำลังมองหา เครื่องพ่นหมอกควันที่ผ่านการรับรองมาตรฐานราชการ พร้อมบริการหลังการขายแบบครบวงจร สามารถเข้าไปดูรายละเอียดสเปคเครื่องรุ่นต่างๆ หรือขอคำปรึกษาเรื่องการจัดทำ TOR ได้ที่ผู้เชี่ยวชาญโดยตรง เพื่อให้มั่นใจว่าคุณจะได้สินค้าที่ถูกต้องตามระเบียบพัสดุและใช้งานได้จริงอย่างมีประสิทธิภาพ